หากต้องลองจิตนาการถึงโลกที่ปราศจากพลาสติก อาจทำให้ใครหลายคนนึกภาพตามได้ยาก เนื่องจากพลาสติกได้มีบทบาทอย่างมากต่อชีวิตประจำวันของคนในยุคปัจจุบัน ซึ่งถูกนำมาใช้ประโยชน์ในหลากหลายกลุ่มอุตสาหกรรม เช่น บรรจุภัณฑ์ ยานยนต์และชิ้นส่วน เครื่องใช้ไฟฟ้าและอิเล็กทรอนิกส์ เครื่องแต่งกาย เป็นต้น ทั้งนี้ ด้วยคุณสมบัติเฉพาะตัวของพลาสติกและราคาที่แข่งขันได้ส่งผลให้พลาสติกยังเป็นวัตถุดิบทางเลือกในอันดับต้นๆ
ปัจจุบันได้มีการพัฒนาพลาสติกออกมาหลากหลายชนิดเพื่อตอบสนองต่อการใช้งานเฉพาะทาง หนึ่งในนั้น คือ ไบโอพลาสติก (Bioplastic) ซึ่งหลายคนอาจยังไม่สามารถจำแนกได้ว่าพลาสติกแบบไหนถึงเรียกว่าไบโอพลาสติก คำว่า “ไบโอพลาสติก” จะหมายรวมถึง 2 ความหมายด้วยกัน คือ 1) พลาสติกที่มีส่วนประกอบจากสารชีวภาพ (Bio-based plastic) และ/หรือ 2) พลาสติกที่ถูกย่อยสลายด้วยกระบวนการทางชีวภาพ (Biodegradable plastic) โดยกระบวนการย่อยสลายเกิดขึ้นจากกิจกรรมของจุลินทรีย์ เช่น แบคทีเรีย รา และสาหร่าย เป็นต้น
Bio-based plastic คือ พลาสติกที่มีองค์ประกอบบางส่วนหรือทั้งหมดมาจากสิ่งมีชีวิต โดยสิ่งมีชีวิตนั้นหมายรวมถึง สัตว์ พืช และจุลินทรีย์ โดยพลาสติกชนิดนี้อาจถูกย่อยสลายด้วยกระบวนการทางชีวภาพ หรือไม่จำเป็นต้องถูกย่อยสลายด้วยกระบวนการทางชีวภาพก็เป็นได้ ขอยกตัวอย่าง Bio-based plastic ที่ไม่สามารถถูกย่อยสลายด้วยกระบวนการทางชีวภาพ ได้แก่ Biodelivered polyethylene (BioPE) ส่วน Bio-based plastic ที่สามารถถูกย่อยสลายด้วยกระบวนการทางชีวภาพ เช่น แป้ง Polyhydroxyalkanoates (PHAs) และ Polylactic acid (PLA) เป็นต้น อย่างไรก็ตาม ยังมีพลาสติกที่ไม่มีส่วนประกอบจากสิ่งมีชีวิต (Non-biobased plastic) แต่สามารถถูกย่อยสลายด้วยกระบวนการทางชีวภาพ ได้แก่ Polycaprolactone (PCL) เป็นต้น
จากการจัดประเภท Bioplastic ที่ได้กล่าวมาแล้ว สามารถสรุปได้ว่า Bioplastic ไม่ได้หมายความว่าเป็นพลาสติกที่ถูกย่อยสลายได้โดยกระบวนการทางธรรมชาติเสมอไป ซึ่งข้อมูลเหล่านี้อาจช่วยให้ผู้บริโภคใช้เป็นแนวทางในการเลือกใช้พลาสติกได้ตรงวัตถุประสงค์มากขึ้น
อ้างอิง:
L. Dilkes-Hoffman, et al. (2019) Public attitudes towards bioplastics – knowledge, perception and end-of-life management. Resour Conserv Recycl, 151: 104479.